Het museum als rolmodel

Afgelopen maandag was ik op het Special Guests Symposium in het Van Abbemuseum in Eindhoven. Een prachtige dag vol met inspirerende presentaties, een bijzondere multizintuiglijke lunch en als afsluiter een gezamenlijk optreden van het museumkoor samen met het Nederlands gebarenkoor. Samen met mijn collega Maren Siebert (als museumrobot!) van Foam fotografiemuseum Amsterdam heb ik een presentatie gehouden over Musea in Gebaren.

img_20161212_210952

De presentatie samen met museumrobot Maren

De afgelopen twee jaar ben ik steeds meer gaan inzien hoe groot de rol van musea is in de samenleving. Afgelopen maandag werd dat weer duidelijk gemaakt in de diverse interessante lezingen en workshops. Nynke Feenstra vertelde in haar presentatie hoe de musea zich de afgelopen decennia hebben ontwikkeld. De focus is gaan verschuiven van de collectie naar het publiek. Musea voelen zich steeds meer betrokken bij diversiteit en mensenrechten. Er is veel meer aandacht voor emotieve communicatie en beleving.

In de presentatie van Gail Dexter Lord waarin ik kennismaakte met de nieuwe termen ‘soft power‘ en ‘hard power‘ bleek dit ook weer. Musea zijn van oorsprong vaak van ‘hard power’, vol met trofeeën van oorlogen en kolonisatie. Verzamelingen van de ‘grote mannen’, een tentoonstelling van respectabele voorwerpen. Gail pleit voor meer ‘soft power‘ in musea. Musea moeten de plekken zijn voor onderzoek, informeel leren en inspiratie. Hierin is bridging en bonding heel belangrijk, zo kunnen we meer sociaal kapitaal creëren.

img_20161212_210300De presentatie van Nynke Feenstra

Toen ik met Wat Telt! startte zocht ik een aanknopingspunt: hoe kunnen we doven en slechthorenden meer zichtbaar maken in de maatschappij? Hoe kunnen we ervoor zorgen dat steeds meer (horende) mensen inzicht krijgen in de achtergrond van deze doelgroep en gebarentaal? Hoe kunnen we de dovengemeenschap en de horende gemeenschap dichter bij elkaar brengen? Veel dove mensen roepen dat er op het regulier onderwijs eigenlijk gebarentaal aangeboden zou moeten worden. Als iedereen van jongs af aan gebaren zou leren, zouden de (communicatieve) drempels in de maatschappij veel kleiner worden. Maar hoe krijgen we mensen zover? In eerste instantie dacht ik absoluut niet aan musea als startpunt hiervoor. Ik dacht eerder aan de politiek, belangenorganisaties of scholen. Maar dat bleek een brug te ver.

Via kunst en cultuur kunnen we heel veel duidelijk maken. Ik realiseer me steeds meer dat musea hét perfecte startpunt zijn om de kloof tussen mensen met een beperking en de maatschappij kleiner te maken. Musea zijn plekken van inspiratie en informatie. Musea zijn uitstekende rolmodellen voor andere organisaties om te laten zien hoe het wél kan. In musea heb je de ruimte om dingen uit te proberen, te experimenteren, daar van te leren, ervaringen uit te wisselen en elkaar te inspireren.

img_20161212_205919  Het Nederlands Gebarenkoor

Bezoekers komen in een museum om nieuwe ervaringen op te doen, mooie dingen te zien en zich te laten inspireren. Op zo’n plek staat je mind helemaal open. In een inclusief museum, waar alle soorten bezoekers welkom zijn en waar alles goed toegankelijk is, kunnen mensen zien dat dit mogelijk is. En niet onbelangrijk, wat dit allemaal oplevert. En andersom kunnen mensen met een beperking in een toegankelijk én inclusief museum ervaren hoe het is om zich helemaal thuis te voelen binnen de publieke ruimte. Iets wat een bijzondere ervaring oplevert en mensen ook weer vertrouwen kan geven. Uit ervaring weet ik dat het vermoeiend is om steeds weer tegen drempels aan te lopen. Als dat een keer niet gebeurt, geeft dat veel energie.

Kortom, een toegankelijk en inclusief museum is een inspirerend voorbeeld voor iedereen: voor horende bezoekers, voor museummedewerkers, voor kunstenaars, voor beleidsmakers, voor mensen met een beperking of een andere achtergrond. Ik hoop dat steeds meer musea enthousiast worden om aan de slag te gaan met toegankelijkheid en inclusie. Samen kunnen we laten zien wat dat allemaal oplevert!

Kunst en cultuur is voor iedereen

DSCN7615Dove mensen die de gebarentaal als hun moedertaal hebben, voelen zich vaak lid van een culturele minderheidsgroep. Ze delen een gemeenschappelijke geschiedenis, taal, omgangsvormen en gebruiken. Toch wordt er vaak naar dove mensen gekeken als mensen met een beperking, en niet zozeer als leden van een cultuur.

Veel doven en slechthorenden voelen zich niet direct thuis op plekken waar er veel kunst en cultuur aanwezig is, zoals musea, theaters of festivals. Dat betekent niet dat zij niets hebben met kunst, integendeel, veel dove en slechthorende mensen zijn erg gesteld op visuele kunst zoals fotografie, film, gebarenpoëzie, gebarentheater, en nog veel meer. Er zijn absoluut ook doven en slechthorenden die dol zijn op muziek en dansen. Toch kun je deze groep (nog) niet in grote getallen terugvinden in theaters of musea. Dove mensen gaan wel om de twee jaar massaal naar een groot internationaal theaterfestival in Reims; het Clin D’Oeil Festival. Ook de theaterkampen van het Jean Couprie Theaterfonds worden zeer goed bezocht. De Deaf in the Picture filmfestival trekt over de hele wereld dove bezoekers.

Aan een gebrek aan interesse ligt het dus niet. Vorig jaar heb ik een onderzoek gedaan voor het Van Gogh Museum naar de behoeften van dove en slechthorende mensen in musea. Daaruit viel iets op: doven en slechthorenden voelen zich niet thuis in musea! Ze zien dit als een plek van ‘horende mensen’, of als een ontoegankelijke plek waar ze niet optimaal kunnen genieten van hun vrije tijd en de kunst en cultuur.

DSCN7695

Er is een belangrijk verschil in kunst en cultuurbeleving tussen doven en slechthorenden: dove mensen hebben meer de behoefte om inhoudelijke informatie in gebarentaal te ontvangen, en dan het liefst van een dove rondleider of verteller, en om activiteiten in een groep(je) te ondernemen, waarbij gezelligheid en ontmoeting ook centraal staan. Slechthorende mensen willen liever kwalitatief goede hulpmiddelen en voorzieningen als ringleiding, inzet van halslussen, schriftelijke informatie en klantvriendelijk personeel dat duidelijk praat.

Goed toegankelijke multimediatours zijn een uitkomst voor zowel doven en slechthorenden, in zowel geschreven taal als gebarentaal kan hierin informatie goed toegankelijk worden gemaakt. Toch blijft het belangrijk om ook een plek te bieden waar mensen vragen kunnen stellen, er discussie kan worden gevoerd, waar mensen geïnspireerd kunnen worden. Daarom zijn Foam en Wat Telt! vorig jaar gestart met het project Musea in Gebaren. In dit project worden er 14 dove mensen opgeleid tot Dove Museumgidsen. Zij zullen rondleidingen gaan aanbieden in gebarentaal in de negen deelnemende musea. Dit zijn het Rijksmuseum, Stedelijk Museum, Van Gogh museum, Museum voor de Wereldculturen, de Hermitage, Nieuwe Kerk, Joods Cultureel Kwartier, het EYE filmmuseum, en het FOAM. Deze dove museumgidsen zijn Dove rolmodellen in het museum, zij laten zien dat ook dove mensen kunnen werken in musea en inhoudelijke informatie kunnen delen over kunst en cultuur. Dit levert ook werkgelegenheid voor ze op, zij doen hierbij werkervaring op en kunnen wat bijverdienen.

We zijn heel blij om te zien dat alle dove deelnemers zo enthousiast meedoen met de training en ook de deelnemende musea hebben er heel veel zin in om hun museum optimaal toegankelijk te maken voor doven en slechthorenden! De rondleidingen zijn voornamelijk geschikt voor dove en/of gebarentaalvaardige mensen. Voor de slechthorende doelgroep die niet de gebarentaal beheersen geven wij de musea ook adviezen mee hoe ze hun museum beter kunnen inrichten.

Kunst en cultuur is voor iedereen. Ook voor doven en slechthorenden. En misschien wel juíst voor doven en slechthorenden, zij kunnen horende bezoekers in het museum namelijk weer inspireren met hun visuele levenswijze. We hebben al een aantal keer te horen gekregen van horende bezoekers die de rondleidingen in gebarentaal ook zeer leuk vinden om naar te kijken: een ‘platte’ schilderij komt tot leven in 3D. Dat is nou deaf gain.

Wat Telt! werkt met veel plezier aan een beter toegankelijke samenleving voor doven en slechthorenden en dit project is een bijdrage daaraan. We houden jullie op de hoogte van de ontwikkelingen en als jullie vragen of opmerkingen hebben, zijn jullie van harte welkom om deze naar ons te mailen!

Voor musea of andere organisaties/instellingen die ook graag de dove en of slechthorende doelgroep wil bereiken: u kunt hier contact met ons opnemen.