Kunst en cultuur is voor iedereen

DSCN7615Dove mensen die de gebarentaal als hun moedertaal hebben, voelen zich vaak lid van een culturele minderheidsgroep. Ze delen een gemeenschappelijke geschiedenis, taal, omgangsvormen en gebruiken. Toch wordt er vaak naar dove mensen gekeken als mensen met een beperking, en niet zozeer als leden van een cultuur.

Veel doven en slechthorenden voelen zich niet direct thuis op plekken waar er veel kunst en cultuur aanwezig is, zoals musea, theaters of festivals. Dat betekent niet dat zij niets hebben met kunst, integendeel, veel dove en slechthorende mensen zijn erg gesteld op visuele kunst zoals fotografie, film, gebarenpoëzie, gebarentheater, en nog veel meer. Er zijn absoluut ook doven en slechthorenden die dol zijn op muziek en dansen. Toch kun je deze groep (nog) niet in grote getallen terugvinden in theaters of musea. Dove mensen gaan wel om de twee jaar massaal naar een groot internationaal theaterfestival in Reims; het Clin D’Oeil Festival. Ook de theaterkampen van het Jean Couprie Theaterfonds worden zeer goed bezocht. De Deaf in the Picture filmfestival trekt over de hele wereld dove bezoekers.

Aan een gebrek aan interesse ligt het dus niet. Vorig jaar heb ik een onderzoek gedaan voor het Van Gogh Museum naar de behoeften van dove en slechthorende mensen in musea. Daaruit viel iets op: doven en slechthorenden voelen zich niet thuis in musea! Ze zien dit als een plek van ‘horende mensen’, of als een ontoegankelijke plek waar ze niet optimaal kunnen genieten van hun vrije tijd en de kunst en cultuur.

DSCN7695

Er is een belangrijk verschil in kunst en cultuurbeleving tussen doven en slechthorenden: dove mensen hebben meer de behoefte om inhoudelijke informatie in gebarentaal te ontvangen, en dan het liefst van een dove rondleider of verteller, en om activiteiten in een groep(je) te ondernemen, waarbij gezelligheid en ontmoeting ook centraal staan. Slechthorende mensen willen liever kwalitatief goede hulpmiddelen en voorzieningen als ringleiding, inzet van halslussen, schriftelijke informatie en klantvriendelijk personeel dat duidelijk praat.

Goed toegankelijke multimediatours zijn een uitkomst voor zowel doven en slechthorenden, in zowel geschreven taal als gebarentaal kan hierin informatie goed toegankelijk worden gemaakt. Toch blijft het belangrijk om ook een plek te bieden waar mensen vragen kunnen stellen, er discussie kan worden gevoerd, waar mensen geïnspireerd kunnen worden. Daarom zijn Foam en Wat Telt! vorig jaar gestart met het project Musea in Gebaren. In dit project worden er 14 dove mensen opgeleid tot Dove Museumgidsen. Zij zullen rondleidingen gaan aanbieden in gebarentaal in de negen deelnemende musea. Dit zijn het Rijksmuseum, Stedelijk Museum, Van Gogh museum, Museum voor de Wereldculturen, de Hermitage, Nieuwe Kerk, Joods Cultureel Kwartier, het EYE filmmuseum, en het FOAM. Deze dove museumgidsen zijn Dove rolmodellen in het museum, zij laten zien dat ook dove mensen kunnen werken in musea en inhoudelijke informatie kunnen delen over kunst en cultuur. Dit levert ook werkgelegenheid voor ze op, zij doen hierbij werkervaring op en kunnen wat bijverdienen.

We zijn heel blij om te zien dat alle dove deelnemers zo enthousiast meedoen met de training en ook de deelnemende musea hebben er heel veel zin in om hun museum optimaal toegankelijk te maken voor doven en slechthorenden! De rondleidingen zijn voornamelijk geschikt voor dove en/of gebarentaalvaardige mensen. Voor de slechthorende doelgroep die niet de gebarentaal beheersen geven wij de musea ook adviezen mee hoe ze hun museum beter kunnen inrichten.

Kunst en cultuur is voor iedereen. Ook voor doven en slechthorenden. En misschien wel juíst voor doven en slechthorenden, zij kunnen horende bezoekers in het museum namelijk weer inspireren met hun visuele levenswijze. We hebben al een aantal keer te horen gekregen van horende bezoekers die de rondleidingen in gebarentaal ook zeer leuk vinden om naar te kijken: een ‘platte’ schilderij komt tot leven in 3D. Dat is nou deaf gain.

Wat Telt! werkt met veel plezier aan een beter toegankelijke samenleving voor doven en slechthorenden en dit project is een bijdrage daaraan. We houden jullie op de hoogte van de ontwikkelingen en als jullie vragen of opmerkingen hebben, zijn jullie van harte welkom om deze naar ons te mailen!

Voor musea of andere organisaties/instellingen die ook graag de dove en of slechthorende doelgroep wil bereiken: u kunt hier contact met ons opnemen.

Van onderdrukking naar ontzetting

Op een regenachtige vrijdagavond zit ik gezellig met andere dove mensen te quizzen tijdens een activiteit van Lieverdjes in SWDA, Amsterdam. De vraag verschijnt waar de allereerste wereldconferentie voor doven werd gehouden. Ik overleg driftig met mijn groepje: volgens ons is het Parijs. Daar was ook de eerste dovenschool in Europa. De volgende vraag gaat over waar de volgende WFD congres in 2019 gehouden wordt. Ook in Parijs, weet ik toevallig! En dan is het pauze. Opeens word ik hard op mijn schouder getikt, ik kijk om en zie een paar paniekerige ogen. Een aanslag in Parijs! De televisie wordt aangezet en we zien verontrustende berichten. Een groep extremisten hebben meer dan 130 onschuldige mensen vermoord op publieke plaatsen: op het terras, in een restaurant, bij een voetbalstadion en tijdens een muziekconcert. We zien pure angst en waanzin.

In de dagen daarna regent het berichten over Parijs in de media. Iedereen is geschokt, nog nooit is zo’n grote terroristische aanslag zo dicht bij ons gekomen. Zou nu onze vrijheid en onbezorgdheid dan toch echt in gevaar komen? Angst en paniek zijn duidelijk de overheersende emoties. Ik lees diverse berichten vanuit verschillende perspectieven en probeer me voor te stellen waarom je in hemelsnaam zoiets zou doen. Facebook bood direct de mogelijkheid om je profielfoto te coveren in de kleuren van de Franse vlag. Meteen komen er opmerkingen als ‘waarom wel de Franse vlag en niet de Syrische vlag, terwijl daar dagelijks doden vallen?’. Opeens ben ik me akelig bewust van het westerse perspectief waarin we leven. Facebook heeft wereldwijd ruim een miljard gebruikers. Ook heel veel mensen uit Afrika, Azië en het Midden Oosten gebruiken Facebook. Hoe moet het voor hen voelen als westerse landen steeds het meeste aandacht krijgen?

Als ik dit vergelijk met de dovencultuur en de horende maatschappij, herken ik er dingen in. Dove mensen worden ook opstandig als ze merken dat ze continu worden vergeten. Als de ‘verkeerde’ mensen de aandacht krijgen. Denk maar bijvoorbeeld aan het De Wereld Draait Door-incident een paar jaar geleden. Een groepje dove jongeren had de film New Kids Turbo vertaald in gebarentaal. Dat werd opgepikt door De Wereld Draait Door, waar de tolken vervolgens in de spotlights werden gezet en zij geïnterviewd werden in plaats van de dove vertalers. Dove mensen waren ziedend, dat waren niet de juiste mensen die de aandacht verdienden!

Het feit dat de IS steeds groeit heeft veel te maken met hoe de westerse wereld omgaat met de situatie in het Midden-Oosten. Terreur expert Peter Knoope gaf in een sterk artikel van een Vlaamse nieuwsblog aan dat mensen in Afrika en Midden-Oosten met een heel andere wereldbeeld leven dan wij. Wij zijn heel erg met de toekomst bezig terwijl zij nog niet klaar zijn met het verleden. Dat komt onder andere door de onderdrukking die ze hebben meegemaakt, door het kolonialisme, maar ook door dictaturen in hun eigen land. Hierdoor ontstaat er een soort kortsluiting, waardoor er een kloof groeit tussen het Westen en het Zuiden/Midden-Oosten.

Ook in de dovenwereld zie ik dat er soms sprake is van ‘horend kolonialisme’, waar dove mensen zich heftig tegen kunnen verzetten. Wat ik hiervan heb geleerd is dat het heel belangrijk is om horende mensen te informeren over de geschiedenis van de dovengemeenschap, wat het perspectief is van dove mensen in de maatschappij. Vaak zijn horende mensen zich hier helemaal niet van bewust. Het is belangrijk om dan sterk in je schoenen te staan om zelf het heft in je handen te houden en je niet te laten onderdrukken. Maar bovenal is het belangrijk om dit op een vreedzame en vriendelijke manier te doen. Wij zouden het terrorisme ook kunnen proberen te verminderen door meer inzicht te krijgen in de cultuur en achtergrond van de extremisten. Als we ons niet laten leiden door angst kunnen we de moed vinden om beter proberen te begrijpen wat hun drijfveren zijn. We kunnen dan ook handvatten vinden om de kloof tussen ons kleiner te maken. Wanneer de kloof kleiner is, kunnen we elkaar veel makkelijker vreedzaam de hand toe reiken.

BROOSdecember
Illustratie: Bart Koolen, www.apbart.nl