Nu ook training aan dove museumgidsen in Moskou!

De Russische uitwisseling: Hoe het allemaal begon
In september 2016 ben ik met Martine naar het symposium ‘Experiencing the museum – Deaf visitors’ in Moskou gegaan. Deze symposium werd georganiseerd door het Garage Museum of Contemporary Art, een mooi museum voor moderne en hedendaagse kunst, midden in het Gorky park. Een half jaar daarvoor had ik met Nynke Feenstra een lezing gehouden tijdens de internationale museumconferentie Dutch Culture in Amsterdam. Daar was ook een medewerker aanwezig van het Garage Museum, en zo zijn we met ze in contact gekomen. Het Garage museum had al sinds een jaar een slechthorende jongeman in dienst, Vlad Kolesnikov. Hij heeft het inclusieve programma voor doven en slechthorenden in het museum opgezet en geeft zelf ook rondleidingen in de Russiche gebarentaal in het Garage museum. Zij wilden graag meer weten over ons project Musea in Gebaren.

Geïnspireerd door Musea in Gebaren!
Zodoende hebben Martine en ik een lezing gehouden over Musea in Gebaren in september 2016. We vertelden over de samenwerking tussen de negen toonaangevende Amsterdamse musea en de training die we hebben gegeven aan dove mensen om ze op te leiden tot museumgids. Het was erg interessant om andere dove museumbezoekers uit Rusland te ontmoeten en de museummedewerkers uit Moskou. We begrepen dat het in Moskou vrij lastig was om een goede samenwerking te realiseren tussen de musea, ook hadden ze niet voldoende dove museumgidsen. Na onze lezing is het Garage museum zo geïnspireerd geraakt dat ze direct actie hebben ondernomen. In minder dan twee maanden tijd hadden ze een trainingsprogramma opgezet en hebben ze een groep van tien dove mensen bij elkaar verzameld. Deze groep dove mensen uit Moskou volgen momenteel een training van een jaar lang om straks rondleidingen in de Russische gebarentaal te kunnen geven in diverse musea in Moskou, waaronder het Pushkin State museum of Fine Arts, Moscow Museum of Modern Art, The State Tretyakov Gallery, The Institute of Russian Realist Art, The Jewish Museum and Tolerance Center. De genoemde musea nemen deel aan de training, maar de opgeleide dove museumgidsen kunnen met hun training ook in andere musea werken.

Dove mensen uit Moskou worden opgeleid tot museumgids
De training die de dove museumgidsen in spé volgen in Moskou is een intensieve training, waarbij ze drie avonden per week bij elkaar komen. Ze krijgen betaald om de training te volgen, zodat er echte commitment is. Een jaar lang leren ze alles over kunstgeschiedenis en kunst en cultuur inhoudelijk. Ook leren ze hoe ze rondleidingen moeten geven. Vlad vroeg me in april of ik weer een lezing kon komen geven én een workshop aan de nieuwe groep dove museumgidsen. Ik vind het erg leuk dat zij zo geïnspireerd zijn geraakt door ons project Musea in Gebaren en nam deze uitnodiging graag aan. Van 28 juni tot en met 1 juli ben ik met één van onze dove museumgidsen Maaike Ferf Jentink naar Moskou gegaan.

Hoe bereid je een rondleiding in gebarentaal voor?
Op de eerste dag hebben we een ruim vier uur durende workshop gegeven aan een enthousiaste groep. Ik ben echt onder de indruk van hun motivatie en talenten. Het was prachtig te zien dat ze allemaal heel enthousiast zijn om straks in in een museum te mogen werken. Ze hadden in de training tot nu toe vooral inhoudelijke informatie ontvangen en minder geoefend met het geven van rondleidingen aan specifiek de dove doelgroep, waar je daarvoor op moet letten, hoe je een rondleiding als dove museumgids kunt voorbereiden. Je krijgt namelijk van het museum een hele stapel met informatie in tekst, en dan is het voor de dove museumgids een uitdaging om deze goed te begrijpen en te vertalen naar gebarentaal. Dove museumgidsen hebben dus een dubbele functie: ze moeten een rondleiding geven, maar ze moeten ook van de ene taal naar de andere taal vertalen. Dat is een klus die je niet mag onderschatten!

Train, train je signing skills
Daarbij komt dat veel dove mensen, ook in Rusland, geen goed onderwijs in gebarentaal hebben gekregen, waardoor mensen geneigd zijn om te vervallen in Nederlands ondersteund met gebaren (of in Rusland: Russisch ondersteund met gebaren). Dit doet een rondleiding in gebarentaal niet ten goede, want juist in gebarentaal kun je het best vertellen over kunst, op zo een visueel aantrekkelijk mogelijke manier. Het rondleiden in gebarentaal is op zich eigenlijk een kunst! Ik ben ervan overtuigd dat je met het rondleiden in gebarentaal kunst tot leven brengt. Dan is het belangrijk om goed je signing skills te oefenen. Je moet eerst de inhoud volledig begrijpen en daarna een visuele vertaalslag maken, en daarbij gebruik maken van je lichaamstaal, mimiek en oogcontact.

Zo kun je het dove publiek blijven boeien. En daarmee verlaag je de drempel gigantisch voor dove mensen om musea te komen bezoeken.

Een museumbezoek is nog steeds niet vanzelfsprekend voor dove mensen
Dove mensen zijn vaak niet opgegroeid met kunst en cultuur. In het dovenonderwijs is er veel aandacht voor het ontwikkelen van je taalvaardigheid, lezen schrijven, spreken, spraakafzien, gebarentaal, etc. Voor kunst en cultuurvakken is er minder aandacht en tijd over. En dat terwijl dove mensen heel visueel zijn, veel visuele talenten hebben. Juist in kunst en cultuur kunnen we het zelfvertrouwen van dove mensen opkrikken én ze een goede basis meegeven in algemene kennis over geschiedenis en allerlei onderwerpen.

Leren van elkaar, gebruik makend van elkaars talenten
In de workshop hebben we geoefend met twee dingen: het vertellen over een kunstwerk in gebarentaal, vanuit het kunstwerk zelf. Dit resulteerde erin dat ook de dove mensen die normaal gesproken wat minder visueel gebaren helemaal opgingen in hun eigen verhaal en daardoor een prachtige performance konden neerzetten! Het tweede was het oefenen met het vertellen over een theoretisch verhaal, die je zelf moest vertalen vanuit een stukje tekst naar gebarentaal. Dit was wat lastiger voor sommigen. Het geschreven taal is niet de eerste taal van dove mensen. Sommige mensen hebben er meer moeite mee dan de andere. In de groep was het ongeveer fifty-fifty, de helft vindt het makkelijk om te lezen maar vindt het weer wat lastiger om dit mooi visueel te gebaren. De helft heeft moeite met lezen maar heeft uitstekende gebarenvaardigheden. We maakten duo’s vanuit deze twee groepen zodat ze elkaar konden ondersteunen en feedback konden geven. Zodat ze van elkaars sterke kanten konden leren.

De ervaringen van onze museumgids Maaike
Zaterdag 1 juli hebben Maaike en ik eerst een rondleiding gekregen van Vlad door het Garage museum, wat een prachtig museum is dat met interessante en gevarieerde tentoonstellingen. In de middag hebben we een lezing gegeven aan diverse museummedewerkers uit Moskou, over het project Musea in Gebaren, over het belang van Dove museumgidsen in het museum. Waarom je geen horende tolk moet inzetten voor de rondleidingen maar juist Dove rolmodellen. En wat de resultaten waren uit ons project tot nu toe, en onze toekomstplannen. Maaike heeft, net als in de workshop aan de dove museumgidsen in spé, verteld over haar eigen ervaringen als dove museumgids. Maaike heeft een interessant verhaal. Zij is namelijk een mooi voorbeeld van hoe het ook kan: tot twee jaar geleden had ze niets met kunst en musea. Ze is een sportief persoon en werkt in de sportwereld. Als kind/jongere had ze negatieve ervaringen in het museum. De informatie was niet goed te volgen en ze vond het saai. Doordat de training voor dove museumgidsen de focus had op het presenteren, rondleiden en het betrekken van de dove doelgroep was Maaike toch enthousiast om mee te doen met het trainingsprogramma. En nu ziet ze in hoe leuk kunst en cultuur kan zijn, hoe interessant musea kunnen zijn, wat je er allemaal kunt leren. Maaike is nu gemotiveerd om juist voor de dove bezoekers die ‘niets hebben met musea’ een leuke en positieve ervaring in het museum te bezorgen.

Na afloop van de lezing kregen we allerlei vragen, onder andere over gebarentaal, maar ook over hoe de praktische samenwerking tussen de Amsterdamse musea georganiseerd wordt.

Dank je wel!
Het was een aantal inspirerende dagen in Moskou. Dank je wel Garage Museum en in het speciaal Vlad en Lyuda voor de uitnodiging! We kijken er naar uit contact te houden en onze ervaringen te blijven uit te wisselen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *