Doofheid, een communicatieve deskundigheid?

Doofheid wordt gezien als een communicatieve beperking. Op het eerste gezicht zou je zeggen: als je niet kunt horen binnen een horende maatschappij, ben je beperkt. Je kunt iets niet wat anderen wél kunnen. Deze beperking ervaar ik zelf wel in een bepaalde vorm. Bijvoorbeeld door de mevrouw achter de kassa niet helemaal goed te kunnen volgen, of mijn rij instructeur maar half kunnen begrijpen omdat die schuin naast mij zit te babbelen, of maar gewoon te glimlachen als de conducteur een bepaalde opmerking heeft gemaakt die ik niet helemaal heb begrepen. En zo nog veel meer voorbeelden van situaties waarin ik niet volledig kan begrijpen wat er in mijn omgeving wordt gezegd.

Door al deze ervaringen van onbegrip, miscommunicatie, misverstanden zijn dove (en slechthorende) mensen op een natuurlijke wijze extra gefocust op een juíste communicatie. Horenden kunnen makkelijk dingen gewoon in hun oor laten glijden en dan ze hebben het al (een beetje) begrepen. Juist doordat wij meer onze best moeten doen om te communiceren of dingen te begrijpen, ontwikkelen we daar meer ervaring in. Ook is het bekend dat meer dan 70% van onze communicatie non-verbaal is. Doordat horenden meestal gefocust zijn op het geluid wat ze horen, missen ze de non-verbale signalen. Daar hebben dove mensen geen last van.

We weten wat we nodig hebben voor een heldere communicatie: een duidelijke lichaamstaal, het liefst ondersteund met ‘natuurlijke’ gebaren, prettige articulatie, en duidelijk praten. Maar niet alleen qua vorm, ook qua inhoud kunnen dove mensen goed weten hoe je een boodschap moet overbrengen. We winden er meestal niet zoveel doekjes om, we zeggen directer waar het op staat. Tijdens mijn opleiding heb ik ook vaak gehoord van mijn horende studiegenoten en docenten dat ik wel direct ben in mijn woorden (hoewel, dat kan ook wel te maken hebben met mijn persoonlijkheid J)

Doordat doven directer communiceren zijn ze naar mijn idee op een positieve manier meer praktisch ingesteld dan horende mensen. Door de praktische instelling kunnen we effectiever communiceren. Dit is een sterke kant van ons, en het zou toch geweldig zijn als we ons daarvan meer bewust worden en deze verder ontwikkelen. Horenden zouden zelfs van ons kunnen leren wat betreft effectief communiceren! Een voorbeeld: Als ik met een groepje studiegenoten ging vergaderen waren ze door mijn dove aanwezigheid ‘verplicht’ om om de beurt te praten. Dit bevordert voor mij als dove persoon het begrip waar het om gaat, maar ook zij, de horenden, hebben er veel profijt van. Voor hen wordt het immers ook ineens veel overzichtelijker en duidelijker. Ook gebeurt het best vaak dat horenden vrij ingewikkelde woorden en zinnen gebruiken, waardoor de hele boodschap niet meer helder is. Doven zijn beter in staat hun boodschap eenvoudig te houden, omdat het Nederlands hun tweede taal is. In gebarentaal wordt alles ook heel beeldend, dus duidelijk, overgebracht.

Horende mensen zijn ‘verwend’ met het gemak van geluid dat in hun oortjes binnenglijdt. Verwend zijn met iets betekent gemakzucht, en vaak minder bewustwording. Als je bijvoorbeeld altijd helemaal gezond bent geweest, kun je minder makkelijk je gezondheid waarderen. Je bent dan wat ‘verwend’ en gaat daardoor naar mijn idee minder genieten van je gezondheid, terwijl je wel kerngezond bent. Je hoort ook vaak verhalen van mensen die ernstig ziek worden en dan ineens hun kleine momenten van gezondheid heel erg gaan waarderen. Dove mensen waarderen ook de momenten van soepele communicatie. Als ik een keer een caissière tegenkomt die heel duidelijk praat of zelfs wat gebaren gebruikt, word ik daar vrolijk van.

Dus wie heeft er nu een communicatieve beperking? Dove mensen of juist de horenden? Horende mensen weten niet beter of ze kunnen altijd makkelijk communiceren en ze vinden het allemaal heel gewoon. En is ‘gewoon’ wel zo leuk? Het draait in het leven toch vaak om die bijzondere dingen, momenten waarvan we kunnen genieten. Laat dove mensen nou juist het geluk hebben dat we gefocust zijn op communicatie, veel ervaringen hebben daarin, sterk zijn in effectieve en duidelijke communicatie en ook goed kunnen genieten van soepele communicatie! Kun je doofheid niet juist als een communicatieve deskundigheid beschouwen in plaats van als een communicatieve beperking?

Doofheid wordt vaak vanuit de horende maatschappij in een negatief licht bekeken. Voor dove mensen is het een uitdaging om steeds de positieve kanten van doofheid te blijven ontdekken. Ik zou het fantastisch vinden als we onze sterke kanten blijven verkennen en deze naar voren brengen. Diversiteit is een prachtig onderdeel van het leven en iedereen kan steeds van elkaar leren. Dat geldt ook tussen dove en horende mensen. Het is de uitdaging om de kracht uit je doofheid te halen, om het in een ander perspectief te kunnen zetten. Dit doe je niet door te denken van ‘ik ben doof, ik kan iets niet wat anderen wel kunnen’, maar wel door te denken ‘ik ben doof, en daardoor heb ik vaardigheden en deskundigheid!’

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *