Het museum als rolmodel

Afgelopen maandag was ik op het Special Guests Symposium in het Van Abbemuseum in Eindhoven. Een prachtige dag vol met inspirerende presentaties, een bijzondere multizintuiglijke lunch en als afsluiter een gezamenlijk optreden van het museumkoor samen met het Nederlands gebarenkoor. Samen met mijn collega Maren Siebert (als museumrobot!) van Foam fotografiemuseum Amsterdam heb ik een presentatie gehouden over Musea in Gebaren.

img_20161212_210952

De presentatie samen met museumrobot Maren

De afgelopen twee jaar ben ik steeds meer gaan inzien hoe groot de rol van musea is in de samenleving. Afgelopen maandag werd dat weer duidelijk gemaakt in de diverse interessante lezingen en workshops. Nynke Feenstra vertelde in haar presentatie hoe de musea zich de afgelopen decennia hebben ontwikkeld. De focus is gaan verschuiven van de collectie naar het publiek. Musea voelen zich steeds meer betrokken bij diversiteit en mensenrechten. Er is veel meer aandacht voor emotieve communicatie en beleving.

In de presentatie van Gail Dexter Lord waarin ik kennismaakte met de nieuwe termen ‘soft power‘ en ‘hard power‘ bleek dit ook weer. Musea zijn van oorsprong vaak van ‘hard power’, vol met trofeeën van oorlogen en kolonisatie. Verzamelingen van de ‘grote mannen’, een tentoonstelling van respectabele voorwerpen. Gail pleit voor meer ‘soft power‘ in musea. Musea moeten de plekken zijn voor onderzoek, informeel leren en inspiratie. Hierin is bridging en bonding heel belangrijk, zo kunnen we meer sociaal kapitaal creëren.

img_20161212_210300De presentatie van Nynke Feenstra

Toen ik met Wat Telt! startte zocht ik een aanknopingspunt: hoe kunnen we doven en slechthorenden meer zichtbaar maken in de maatschappij? Hoe kunnen we ervoor zorgen dat steeds meer (horende) mensen inzicht krijgen in de achtergrond van deze doelgroep en gebarentaal? Hoe kunnen we de dovengemeenschap en de horende gemeenschap dichter bij elkaar brengen? Veel dove mensen roepen dat er op het regulier onderwijs eigenlijk gebarentaal aangeboden zou moeten worden. Als iedereen van jongs af aan gebaren zou leren, zouden de (communicatieve) drempels in de maatschappij veel kleiner worden. Maar hoe krijgen we mensen zover? In eerste instantie dacht ik absoluut niet aan musea als startpunt hiervoor. Ik dacht eerder aan de politiek, belangenorganisaties of scholen. Maar dat bleek een brug te ver.

Via kunst en cultuur kunnen we heel veel duidelijk maken. Ik realiseer me steeds meer dat musea hét perfecte startpunt zijn om de kloof tussen mensen met een beperking en de maatschappij kleiner te maken. Musea zijn plekken van inspiratie en informatie. Musea zijn uitstekende rolmodellen voor andere organisaties om te laten zien hoe het wél kan. In musea heb je de ruimte om dingen uit te proberen, te experimenteren, daar van te leren, ervaringen uit te wisselen en elkaar te inspireren.

img_20161212_205919  Het Nederlands Gebarenkoor

Bezoekers komen in een museum om nieuwe ervaringen op te doen, mooie dingen te zien en zich te laten inspireren. Op zo’n plek staat je mind helemaal open. In een inclusief museum, waar alle soorten bezoekers welkom zijn en waar alles goed toegankelijk is, kunnen mensen zien dat dit mogelijk is. En niet onbelangrijk, wat dit allemaal oplevert. En andersom kunnen mensen met een beperking in een toegankelijk én inclusief museum ervaren hoe het is om zich helemaal thuis te voelen binnen de publieke ruimte. Iets wat een bijzondere ervaring oplevert en mensen ook weer vertrouwen kan geven. Uit ervaring weet ik dat het vermoeiend is om steeds weer tegen drempels aan te lopen. Als dat een keer niet gebeurt, geeft dat veel energie.

Kortom, een toegankelijk en inclusief museum is een inspirerend voorbeeld voor iedereen: voor horende bezoekers, voor museummedewerkers, voor kunstenaars, voor beleidsmakers, voor mensen met een beperking of een andere achtergrond. Ik hoop dat steeds meer musea enthousiast worden om aan de slag te gaan met toegankelijkheid en inclusie. Samen kunnen we laten zien wat dat allemaal oplevert!

De kwaliteit van diversiteit

Diversiteit, wat betekent dat voor jou? Voor mij betekent het dat mensen gewoon zichzelf kunnen zijn en dat we dat omarmen. Diversiteit is de afgelopen jaren steeds meer een terugkerend thema geworden. En eigenlijk is het woord ‘diversiteit’ ook alweer een beetje ouderwets. Het is een iets té populair begrip geworden waar mensen graag mee strooien, om te laten zien dat ze goed bezig zijn. Het is wat mij betreft belangrijker wat het écht inhoudt, dan hoe het eruit ziet. Jij pakt toch ook liever een leuk cadeau uit, dat in kranten is verpakt, dan een stom cadeautje dat in prachtig cadeaupapier is verpakt? Zo ook met diversiteit. Organisaties of mensen kunnen zeggen dat ze diversiteit ‘heel belangrijk’ vinden, en vervolgens dit in de praktijk eigenlijk niet écht toepassen.
010208-Lang-leve-de-diversiteit_2

Diversiteit is niet altijd makkelijk
Hoe dat komt? Diversiteit is volgens mij nog steeds een heel lastig begrip. Het zit niet in de natuur van mensen om verschillen te omarmen. We kiezen het liefst voor dingen die we door en door begrijpen, die vertrouwd zijn. Zo weet je namelijk helemaal zeker waarmee je te maken hebt en loop je het minste risico. In de oertijd zou dat bijvoorbeeld betekenen dat je bepaalde vaste plekken hebt om te overnachten, waarvan je zeker weet dat die veilig zijn. Of dat je met een vast groepje mensen gaat jagen, waarvan je zeker weet dat je elkaar kunt vertrouwen en waarmee je goed kunt samenwerken. Ook nu gebeurt dat nog. Wedden dat je bijna altijd boodschappen doet in dezelfde supermarkt? En dat je dezelfde kranten of tijdschriften leest?

Vertrouwdheid
Dat is logisch, mensen leven graag vanuit een vertrouwd kader, zodat ze wat minder hoeven na te denken. Wist je dat het nadenken veel energie kost? De hersenen verbruiken de meeste energie van alle organen in ons lijf. Dagelijks komt er al genoeg informatie op je af, tegenwoordig veel meer dan vroeger. Misschien verklaart dat waarom er tegenwoordig ook steeds meer mensen graag kiezen voor een extra vertrouwde omgeving. Voor de één betekent dat dat het Sinterklaasfeest absoluut moet blijven zoals het is. Voor de ander betekent dat die graag in een dorp gaat wonen in plaats van een stad.

Nieuwsgierigheid
Het omarmen van diversiteit is dus niet zo gemakkelijk als we denken. Toch is het heel belangrijk dat we dit wel doen. Als je terugkijkt naar de geschiedenis en de evolutie zie je namelijk dat de soorten die het meest nieuwsgierig zijn en het meest samenwerken, ook de soorten zijn die zich het beste hebben ontwikkeld. De mensheid is zo ver gekomen, omdat wij een enorme nieuwsgierigheid bezitten. Door deze nieuwsgierigheid waren wij in staat om nieuwe gebieden te verkennen, nieuwe instrumenten te ontwikkelen. En kijk waar dat ons heeft gebracht. De hele wereld zit vol met mensen, gebouwen, vervoermiddelen, fabrieken, wegen, communicatiemiddelen zoals computers en mobieltjes, en nog veel meer. Voor diversiteit is nieuwsgierigheid dus een belangrijke eigenschap. Je moet nieuwsgierig kunnen zijn naar iets wat je totaal onbekend is. Vervolgens is het belangrijk dat je de stap neemt om het onbekende te verkennen, om het echt te willen begrijpen. Dat vraagt inlevingsvermogen. En lef, want je moet uit je comfortzone durven te stappen.
big-BEnl1005_0

Betutteling is geen diversiteit
Als je eenmaal uit je comfortzone bent en op verkenningstocht is het belangrijk om een open houding te hebben. Voor mensen en organisaties die diversiteit willen omarmen is het vervolgens goed om te bedenken hoe je beiden op een gelijkwaardige manier samen kunt werken. Want tegenwoordig zie je soms dat diversiteit doorslaat naar betutteling. De ene partij wil graag ‘divers’ bezig zijn en gaat samenwerken met verschillende mensen, zoals mensen met een beperking of mensen met een andere achtergrond. Vervolgens wil je graag van alles doen vóór die groep, in plaats van sámen met de doelgroep. Je neemt op die manier kansen uit de handen van de groep met wie je zo graag wilt samenwerken. Vaak gaat dit heel onbewust en onbedoeld.

De balans vinden
Vanuit het enthousiasme om diversiteit te omarmen kun je iets té veel willen doen voor anderen. En dan is het eigenlijk niet gelijkwaardig meer. In een goede diverse samenwerking is het heel belangrijk om je goed bewust te zijn van wie je zelf bent. Als iedereen zelfbewust is en vanuit de eigen kwaliteiten gaat samenwerken met anderen in respect en vertrouwen, kun je een succesvolle diverse samenwerking bereiken. En die grens is heel dun, ik zie in de praktijk dat veel mensen en organisaties hierover vallen. Het is erg lastig om die balans er goed in te houden. Een goede diverse samenwerking vraagt om continue reflectie en open communicatie. Check regelmatig of het gaat zoals iedereen het wil? Wanneer jij tevreden bent, hoeft dat niet te betekenen dat de ander dat ook is. Als de ander niet tevreden is, dan moet er gekeken worden hoe dat opgelost kan worden. Dit is heel lastig, vaak verstoort het ego de boel. Het ego wil erkenning voor het eigen handelen, het ego wil gewaardeerd worden. Het is daarom cruciaal voor een goede diversiteit om elkaar regelmatig te waarderen, en vertrouwen te creëren. Vanuit een vertrouwde omgeving is het gemakkelijker om jezelf open te stellen, en met een open houding kunnen we beter samenwerken. Zo is de cirkel weer rond.

Diversiteit, waarvoor?
Waarom zouden we eigenlijk meer diversiteit willen? Iedereen is namelijk uniek. Iedereen heeft zijn of haar eigen kwaliteiten. Hoe meer diversiteit, hoe meer kwaliteiten er aanwezig zijn. Stel je voor dat iedereen hetzelfde is. Dat is eigenlijk een verarming. Diversiteit maakt de wereld kleurrijk en ons sterker. Met zijn allen samen hebben we namelijk álle antwoorden en instrumenten in huis. Als we maar open staan voor elkaar en samen kunnen werken, kunnen we heel ver komen. Dat is de werkelijke waarde van diversiteit. De kwaliteit van diversiteit. Dat is een prachtig cadeau voor ons allemaal.
32255453pvda-organiseert-inspraakavond-over-diversiteit

Gebaren in het Europees Parlement

IMG_7553Gisteren was een historische dag voor de dovengemeenschap.
Voor het eerst in de geschiedenis werd er een gebarentaalconferentie georganiseerd in het Europees Parlement te Brussel. Het doel van de conferentie was om politici bewust te maken van de diversiteit in gebarentalen en hoe belangrijk het is dat dove mensen ook toegang hebben tot informatie. Dat kan via gebarentaal. En die is niet universeel, zoals veel horende mensen denken. Er waren maar liefst 145 tolken aanwezig om vertalingen te maken naar 31 gebarentalen en 24 gesproken talen. In totaal waren er ruim 1000 mensen aanwezig, waaronder 550 dove mensen uit alle Europese lidstaten.

Aan het einde van de conferentie kwamen een aantal Europese parlementsleden aan het woord, en allemaal zeiden ze dat ze geraakt waren door de vibe die er hing in het gebouw. Volgens de dove Vlaamse MEP (Member of European Parliament) Helga Stevens was het warmer dan ooit in het Europees Parlement. Helga staat erom bekend altijd een jasje en een sjaaltje te dragen, maar gisteren had ze dat af gedaan. Maar wat maakte het nou zo bijzonder dat we daar met zo veel doven waren en dat alles werd vertaald in 31 gebarentalen, vroeg ik me af.
IMG_7494

Voor ons is het heel normaal om met elkaar te communiceren in gebarentaal. De uitspraken van deze MEP’s deed me opnieuw beseffen hoe onzichtbaar dove mensen zijn voor de horende maatschappij. Horende mensen, waaronder dus ook politici, zijn zich niet ervan bewust tegen welke drempels dove mensen aan lopen in het dagelijks leven. Voor horende mensen is het vanzelfsprekend om alles te kunnen volgen, zo ook de discussies in het Europees Parlement of de informatie op de websites van het Parlement. Voor dove mensen is dat allemaal niet goed toegankelijk. Dagelijks missen we veel informatie. Het is lastig om je te realiseren wát je mist, want dat had je dus net gemist. Kortom, veel dove mensen beseffen zich niet wat ze missen, én veel horenden beseffen niet wat dove mensen missen. Op dat punt valt er nog veel te winnen.

Woensdag 28 september 2016 was daarom een historische dag: een groep van 550 dove mensen en de tolken gebarentaal die alles hebben vertaald in 31 gebarentalen hebben gebarentaal zichtbaar gemaakt op een prominente plek in Europa. Ik hoop van harte dat dit niet een eenmalige gebeurtenis was, en dat deze dag vele politici wakker hebben geschud om de maatschappij toegankelijker te maken voor dove en slechthorende burgers.

Als dove ondernemer ben ik geïnspireerd geraakt door de plek waar dit allemaal gebeurde: het is belangrijk om nóg meer samen te werken om onze doelen te bereiken. We kwamen allemaal samen in Brussel, dé plek waar Europa samenwerkt. Dove mensen hebben praktisch geen eigen land, vaak worden we geboren uit ouders die onze taal niet spreken en dit nog moeten leren. Leven we dagelijks tussen mensen die onze taal niet spreken. Gaan we dagelijks om met vooroordelen van horende mensen. Als we alleen over straat lopen, ziet niemand dat we doof zijn. Maar wanneer we ons als groep in de maatschappij begeven, zijn we opeens opvallend. Wapperende handen maken ons zichtbaar. Er komt beweging, mensen krijgen het warm en er ontstaat een vibe…. Met gebarentaal komen we een stuk verder!
IMG_7582

September, Musea in Gebarenmaand!

Het is een tijdje stil geweest hier op de site. We waren de afgelopen maanden heel erg druk met het project Musea in Gebaren. We hebben een groep van 12 dove mensen opgeleid tot Dove Museumgids, en momenteel worden zij ingewerkt bij één of meerdere deelnemende Amsterdamse musea (Rijksmuseum, Van Goghmuseum, Stedelijk museum, Hermitage, Joods Cultureel Kwartier, EYE, Nieuwe Kerk, Tropenmuseum en natuurlijk het Foam). Tevens hebben we de medewerkers van de deelnemende musea getraind in de dovencultuur en achtergrond, zodat de samenwerking met de dove rondleiders soepel verloopt.

DSCN7627

Nu komt er weer iets heel moois aan. De gehele maand september staat namelijk in het teken van rondleidingen in de Nederlandse gebarentaal in de deelnemende Amsterdamse topmusea. Dit is uniek in Nederland, nog nooit eerder zijn er zo veel musea toegankelijk gemaakt voor doven en slechthorenden! Doven en slechthorenden konden tot nu toe alleen naar het Foam en het Van Abbemuseum om in hun eigen taal een museum te bezoeken.

Ik ben heel benieuwd hoe het zal zijn dat er opeens zoveel musea toegankelijk zijn. Ik hoop dat er samen met mij nog vele dove en slechthorenden hiervan zullen genieten in september. En daarna houdt het niet op, de rondleidingen gaan gewoon door, al dan niet op verschillende frequenties. Het ene museum zal regelmatig rondleidingen aanbieden, en het andere museum wat minder regelmatig. Wij zijn trots en blij dat deze musea zich zo inzetten voor toegankelijkheid voor doven en slechthorenden!

Vier jij dit met ons mee? Op woensdagavond 31 augustus van 19.00 – 22.00 uur is de feestelijke start van de Musea in Gebarenmaand in het FOAM. Tony Bloem zal een talk houden over de kracht van gebarentaal, er is een Helmut Newton remake workshop (hoe fotografeer je in de stijl van Newton), gebarenpoëzie, en natuurlijk rondleidingen in gebarentaal! Mis het niet, meld je hier aan: bit.ly/kick-offMIG

Like de Facebookpagina van Musea in Gebaren en blijf op de hoogte van alle rondleidingen en activiteiten!

Overzicht rondleidingen in gebarentaal: zet ze alvast in je agenda!

FOAM:
Donderdag 1 september | van 19.00 tot 20.00 uur | Aanmelden: www.foam.org/ngt

Joods Historisch Museum
Zondag 4 september | van 11.00 tot 12.30 uur | Aanmelden: www.jhm.nl/evenementen

Hermitage
Zaterdag 10 en zo 11 september | 14.00 uur | Aanmelden: www.hermitage.nl/activiteiten

Van Gogh Museum
Vrijdag 16 september | van 20.00 tot 21.30 uur | Aanmelden: www.vangoghmuseum.nl/rondleiding-in-gebaren

EYE
Vrijdag 16 september | doorlopend tussen 21:00 en 23:00 uur | vrije toegang | www.eyefilm.nl/rondleiding

Stedelijk
Zaterdag 17 september | van 14.00 tot 15.00 uur | Aanmelden: www.stedelijk.nl/bezoeken/rondleidingen

Tropenmuseum
Zaterdag 24 september 2016 | om 10.00, 11.00, 12.30, 13.00 uur | Aanmelden: www.tropenmuseum.nl/gebarentaal

Rijksmuseum
Zaterdag 24 september | van 15.00 tot 16.30 uur | Aanmelden: www.rijksmuseum.nl/nl/rondleiding-in-gebaren

logo MiG

Kunst en cultuur is voor iedereen

DSCN7615Dove mensen die de gebarentaal als hun moedertaal hebben, voelen zich vaak lid van een culturele minderheidsgroep. Ze delen een gemeenschappelijke geschiedenis, taal, omgangsvormen en gebruiken. Toch wordt er vaak naar dove mensen gekeken als mensen met een beperking, en niet zozeer als leden van een cultuur.

Veel doven en slechthorenden voelen zich niet direct thuis op plekken waar er veel kunst en cultuur aanwezig is, zoals musea, theaters of festivals. Dat betekent niet dat zij niets hebben met kunst, integendeel, veel dove en slechthorende mensen zijn erg gesteld op visuele kunst zoals fotografie, film, gebarenpoëzie, gebarentheater, en nog veel meer. Er zijn absoluut ook doven en slechthorenden die dol zijn op muziek en dansen. Toch kun je deze groep (nog) niet in grote getallen terugvinden in theaters of musea. Dove mensen gaan wel om de twee jaar massaal naar een groot internationaal theaterfestival in Reims; het Clin D’Oeil Festival. Ook de theaterkampen van het Jean Couprie Theaterfonds worden zeer goed bezocht. De Deaf in the Picture filmfestival trekt over de hele wereld dove bezoekers.

Aan een gebrek aan interesse ligt het dus niet. Vorig jaar heb ik een onderzoek gedaan voor het Van Gogh Museum naar de behoeften van dove en slechthorende mensen in musea. Daaruit viel iets op: doven en slechthorenden voelen zich niet thuis in musea! Ze zien dit als een plek van ‘horende mensen’, of als een ontoegankelijke plek waar ze niet optimaal kunnen genieten van hun vrije tijd en de kunst en cultuur.

DSCN7695

Er is een belangrijk verschil in kunst en cultuurbeleving tussen doven en slechthorenden: dove mensen hebben meer de behoefte om inhoudelijke informatie in gebarentaal te ontvangen, en dan het liefst van een dove rondleider of verteller, en om activiteiten in een groep(je) te ondernemen, waarbij gezelligheid en ontmoeting ook centraal staan. Slechthorende mensen willen liever kwalitatief goede hulpmiddelen en voorzieningen als ringleiding, inzet van halslussen, schriftelijke informatie en klantvriendelijk personeel dat duidelijk praat.

Goed toegankelijke multimediatours zijn een uitkomst voor zowel doven en slechthorenden, in zowel geschreven taal als gebarentaal kan hierin informatie goed toegankelijk worden gemaakt. Toch blijft het belangrijk om ook een plek te bieden waar mensen vragen kunnen stellen, er discussie kan worden gevoerd, waar mensen geïnspireerd kunnen worden. Daarom zijn Foam en Wat Telt! vorig jaar gestart met het project Musea in Gebaren. In dit project worden er 14 dove mensen opgeleid tot Dove Museumgidsen. Zij zullen rondleidingen gaan aanbieden in gebarentaal in de negen deelnemende musea. Dit zijn het Rijksmuseum, Stedelijk Museum, Van Gogh museum, Museum voor de Wereldculturen, de Hermitage, Nieuwe Kerk, Joods Cultureel Kwartier, het EYE filmmuseum, en het FOAM. Deze dove museumgidsen zijn Dove rolmodellen in het museum, zij laten zien dat ook dove mensen kunnen werken in musea en inhoudelijke informatie kunnen delen over kunst en cultuur. Dit levert ook werkgelegenheid voor ze op, zij doen hierbij werkervaring op en kunnen wat bijverdienen.

We zijn heel blij om te zien dat alle dove deelnemers zo enthousiast meedoen met de training en ook de deelnemende musea hebben er heel veel zin in om hun museum optimaal toegankelijk te maken voor doven en slechthorenden! De rondleidingen zijn voornamelijk geschikt voor dove en/of gebarentaalvaardige mensen. Voor de slechthorende doelgroep die niet de gebarentaal beheersen geven wij de musea ook adviezen mee hoe ze hun museum beter kunnen inrichten.

Kunst en cultuur is voor iedereen. Ook voor doven en slechthorenden. En misschien wel juíst voor doven en slechthorenden, zij kunnen horende bezoekers in het museum namelijk weer inspireren met hun visuele levenswijze. We hebben al een aantal keer te horen gekregen van horende bezoekers die de rondleidingen in gebarentaal ook zeer leuk vinden om naar te kijken: een ‘platte’ schilderij komt tot leven in 3D. Dat is nou deaf gain.

Wat Telt! werkt met veel plezier aan een beter toegankelijke samenleving voor doven en slechthorenden en dit project is een bijdrage daaraan. We houden jullie op de hoogte van de ontwikkelingen en als jullie vragen of opmerkingen hebben, zijn jullie van harte welkom om deze naar ons te mailen!

Voor musea of andere organisaties/instellingen die ook graag de dove en of slechthorende doelgroep wil bereiken: u kunt hier contact met ons opnemen.